অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ ইতিহাস এটা জটিল তথা বৈচিত্ৰময় পৰিক্ৰমাৰ সাক্ষী। এই মাধ্যমটোৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ এক প্ৰতিচ্ছবি হিচাপে কা...
অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ ইতিহাস এটা জটিল তথা বৈচিত্ৰময় পৰিক্ৰমাৰ সাক্ষী। এই মাধ্যমটোৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ এক প্ৰতিচ্ছবি হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ১৯৩৫ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ‘জয়মতী’ৰ জৰিয়তে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যি আছিল এক ঐতিহাসিক মাইলৰ খুঁটি।
অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য আৰু অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ আৰম্ভণিঃ ‘জয়মতী’ৰ যুগ আৰু সমকালীন প্ৰতিক্ৰিয়া
অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সূচনা হৈছিল ১৯৩৫ চনত, যেতিয়া জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই ‘জয়মতী’ নিৰ্মাণ কৰি এই ক্ষেত্ৰখনৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। এই ছবিখন আছিল তেওঁৰ একক প্রয়াসৰ ফচল, য’ত তেওঁ নিজে পৰিচালনা, চিত্ৰনাট্য, সংগীত আৰু প্ৰযোজনাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ‘জয়মতী’ৰ কাহিনী আছিল অসমৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ জয়মতীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত, যিয়ে নিজৰ স্বামীৰ জীৱন ৰক্ষাৰ বাবে অমানুষিক নিৰ্যাতন সহ্য কৰিছিল। এই বাস্তৱমুখী আৰু প্ৰেৰণাদায়ক কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ মনত গভীৰ ছাপ পেলাইছিল।
‘জয়মতী’ৰ মুক্তিৰ পাছত সমকালীন সাহিত্যিক আৰু সমালোচকৰ মাজত এক তীব্ৰ আলোচনাৰ সৃষ্টি হৈছিল। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, গোপীনাথ বৰদলৈ আদিয়ে ছবিখনৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। বেজবৰুৱাই তেওঁৰ বিখ্যাত মন্তব্যত কৈছিল, “যি কালৰ ঘটনা ফিল্মখনে প্রকাশ কৰিছে, সেইবোৰ সঁচাকৈয়ে ‘সেই কালৰ’ যেন লাগে।” তেওঁ দৃশ্যসজ্জা, ৰূপসজ্জা আৰু অভিনেতা-অভিনেত্ৰীৰ স্বাভাৱিক অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। তেওঁ আৰু কৈছিল, “ফিল্ম নেদেখা অসমীয়া মতা আৰু তিৰোতাই এনে সুন্দৰকৈ ভাও দিবলৈ কেনেকৈ পাৰিলে? দুই-এজনী ভাৱৰীয়ানীক ‘হলিউডৰ ফিল্মষ্টাৰ’ৰ শাৰীত বহুৱাব পাৰি।”
কিন্তু ৰজনীকান্ত বৰদলৈ আৰু উমেশ চন্দ্ৰ বৰুৱাই ছবিখনৰ কঠোৰ সমালোচনা কৰিছিল। উমেশ চন্দ্ৰ বৰুৱাই ‘জয়মতী’ক নাটকীয়তাহীন আৰু নিৰ্জীব বুলি মন্তব্য কৰিছিল। তেওঁ অভিনয়ৰ অদক্ষতা আৰু চিত্ৰনাট্যৰ দুৰ্বলতাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই বিপৰীতমুখী মতামতে অসমত চলচ্চিত্ৰ সমালোচনাৰ এক আৰম্ভণিৰ সূচনা কৰিছিল। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ বাস্তৱানুগ দৃষ্টিভংগীৰ বিপৰীতে সমালোচকৰ এই মন্তব্যই পৰৱৰ্তী সময়ত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
প্রথম তিনিটা দশক: উত্থান-পতন আৰু সমালোচনাৰ অভাৱ
‘জয়মতী’ৰ পাছত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতত কিছু উত্থান-পতনৰ সময় আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৩০ৰ দশকৰ পৰা ১৯৫০ৰ দশকলৈকে এই ক্ষেত্ৰখনত সুস্থ সমালোচনাৰ এক স্পষ্ট অভাৱ পৰিলক্ষিত হৈছিল। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ পাছত কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মিত হৈছিল, যেনে ‘ইন্দ্ৰমালতী’ (১৯৩৯), কিন্তু এই সময়ছোৱাত সমালোচনাৰ ক্ষেত্ৰখন সীমিত আছিল। বাতৰি-কাকত আৰু আলোচনীত কেৱল চলচ্চিত্ৰৰ পৰিচয়মূলক আলোচনাই প্ৰকাশ পাইছিল, গভীৰ বিশ্লেষণৰ অভাৱ আছিল।
এই সময়ত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ দৰ্শকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল, কিন্তু কলাত্মক আৰু বাণিজ্যিক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত নিৰ্মাতাসকলে ব্যৰ্থ হৈছিল। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ চিন্তাধাৰাক সঠিকভাৱে উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰি এই ক্ষেত্ৰখনৰ সম্ভাৱনা পূৰণত বাধাৰ সৃষ্টি হৈছিল। সমালোচকসকলৰ মাজতো চলচ্চিত্ৰৰ কাৰিকৰী দিশ আৰু শৈল্পিক মূল্যৰ বিষয়ে গভীৰ জ্ঞানৰ অভাৱ আছিল, যাৰ ফলত সমালোচনাৰ গুণগত উৎকৰ্ষ সাধন কৰা সম্ভৱ হোৱা নাছিল।
ষাঠিৰ দশক: সমালোচনাৰ নতুন মাত্ৰা আৰু ফিল্ম ছ’চাইটীৰ উত্থান
১৯৬০ৰ দশকত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ সমালোচনাৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন মোৰ সৃষ্টি হৈছিল। পদ্ম বৰকটকীৰ সম্পাদনাত প্রকাশিত ‘আমাৰ প্রতিনিধি’ আলোচনীত হীৰেন গোহাঁইৰ এক প্রবন্ধই এই ক্ষেত্ৰখনক তত্ত্বগধুৰ ৰূপ দিছিল। এই প্রবন্ধত চলচ্চিত্ৰৰ শৈল্পিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক দিশৰ বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল, যি অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে গভীৰ সমালোচনাৰ উদাহৰণ হিচাপে গণ্য হৈছিল।
১৯৬২ চনত ‘শ্বিলং ফিল্ম ছ’চাইটী’ৰ গঠনৰ জৰিয়তে অসমত চলচ্চিত্ৰৰ বসাস্বাদনৰ এক সুস্থ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছিল। পদুম বৰুৱা আৰু মহম্মদ ছাদুল্লাৰ দৰে ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত এই সংস্থাটোৱে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰদৰ্শনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ১৯৬৫ চনত ‘গুৱাহাটী চিনে ক্লাব’ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ‘দুলীয়াজান ফিল্ম ছ’চাইটী’ৰ গঠনে এই ধাৰাক আৰু শক্তিশালী কৰিছিল। এই সংস্থাসমূহৰ জৰিয়তে অসমীয়া দৰ্শক আৰু নিৰ্মাতাসকলে বিশ্ব চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল, যাৰ ফলত স্থানীয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ মানদণ্ড উন্নত হৈছিল।
সত্তৰৰ দশকৰ নৱজাগৰণ: পদুম বৰুৱাৰ যুগ আৰু বাস্তৱবাদী ধাৰা
১৯৭৬ চনত পদুম বৰুৱাৰ ‘গঙা চিলনীৰ পাখি’ৰ মুক্তিৰ জৰিয়তে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত এক নৱজাগৰণৰ সূচনা হৈছিল। এই ছবিখনে বাস্তৱবাদী আৰু কলাত্মক ধাৰাক পুনৰ প্রচলন কৰিছিল। পদুম বৰুৱাই তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে, শ্বিলংত কটোৱা সময়ত তেওঁ আমেৰিকা আৰু বৃটেইনৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল। তেওঁৰ এই অভিজ্ঞতাই ‘গঙা চিলনীৰ পাখি’ত প্ৰতিফলিত হৈছিল, যি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে পৰিগণিত হয়।
এই সময়ৰ পৰাই অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত এক নতুন প্ৰজন্মৰ নিৰ্মাতাৰ আৱিৰ্ভাৱ হৈছিল। ভবেন্দ্র নাথ শইকীয়াৰ ‘সন্ধ্যাৰাগ’, জাহ্নু বৰুৱাৰ ‘হালোধিয়া চৰায়ে বাওধান খায়’, আৰু অতুল বৰদলৈৰ ‘বনানী’ৰ দৰে ছবিয়ে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰক জাতীয় আৰু আন্তৰ্জাতিক স্তৰত স্বীকৃতি দিছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে জ্যোতিপ্ৰসাদৰ বাস্তৱবাদী ধাৰাক আগুৱাই নি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ এক সোণালী যুগৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
আশীৰ দশকৰ পৰা বৰ্তমানলৈ: সমালোচনাৰ গতিশীল ৰূপ
আশীৰ দশকৰ পৰা অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ সমালোচনাই তুলনামূলকভাৱে দায়িত্বশীল আৰু অর্থপূৰ্ণ ৰূপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই সময়ত বাতৰি-কাকত আৰু আলোচনীত চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক ৰচনাৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল। ‘ৰূপকাৰ’ (১৯৭৪), ‘চিত্ৰ-চিন্তা’ (১৯৬৫), আৰু ‘চিত্ৰসংবাদ’ (১৯৯০)ৰ দৰে আলোচনীয়ে চলচ্চিত্ৰ চৰ্চাক জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল।
- ৰূপকাৰ: পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকাৰ সম্পাদনাত প্রকাশিত এই আলোচনীখনত ভূপেন হাজৰিকা আৰু নিৰোদ চৌধুৰী উপদেষ্টা হিচাপে জড়িত আছিল। ই অসমত চিত্ৰ সাংবাদিকতাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।
- চিত্ৰ-চিন্তা: ‘গুৱাহাটী চিনে ক্লাব’ৰ মুখপত্র হিচাপে এই আলোচনীয়ে বিশ্ব চলচ্চিত্ৰৰ ধাৰাক অসমীয়া পাঠকৰ আগত পৰিচিত কৰাইছিল।
- বিষয় চিনেমা: ২০১৮ চনত মনোজ বৰপূজাৰীৰ সম্পাদনাত প্রকাশিত এই আলোচনীয়ে সুস্থ সমালোচনাৰ ধাৰা গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। যদিও ই পাঁচটা সংখ্যাৰ পাছত বন্ধ হৈ যায়, ইয়াৰ লেখাসমূহে পাঠকৰ মনত গভীৰ ছাপ পেলাইছিল।
ইয়াৰ উপৰিও ‘গৰীয়সী’, ‘সাতসৰী’, ‘প্রকাশ’, আৰু ‘আলাপ’ৰ দৰে আলোচনীয়ে চলচ্চিত্ৰৰ বিভিন্ন দিশৰ ওপৰত গভীৰ আলোচনা প্রকাশ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, ‘সাতসৰী’ত মনোজ বৰপূজাৰীৰ ‘আব্বাছ কিয়াৰষ্টামি: দৃশ্যকাব্যৰ অদ্বিতীয় ৰূপকাৰজন’ আৰু ফাৰহানা আহমেদৰ ‘মেজিক ৰিয়েলিজম আৰু চিনেমা’ৰ দৰে ৰচনাই সমালোচনাৰ এক নতুন মাত্ৰা আনিছিল।
বাতৰি-কাকত আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ ভূমিকা
বাতৰি-কাকত যেনে ‘নতুন অসমীয়া’, ‘দৈনিক অসম’, ‘অসমীয়া প্রতিদিন’, আৰু ‘আজিৰ বাতৰি’ত চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক আলোচনা নিয়মীয়াকৈ প্রকাশ পাইছে। অৰুণলোচন দাসৰ ‘চলচ্চিত্ৰ আৰু আমাৰ সমাজ’ (১৯৭৬)ৰ দৰে ৰচনাই এই ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল।
সাম্প্রতিক সময়ত সামাজিক মাধ্যম চলচ্চিত্ৰ সমালোচনাৰ এক শক্তিশালী মঞ্চ হিচাপে আত্মপ্রকাশ কৰিছে। ফেচবুক আৰু টুইটাৰৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ সাগৰ বৰুৱা, অমৰদীপ গগৈ আদিৰ দৰে সমালোচকে নতুন ছবিৰ বিষয়ে তাৎক্ষণিক মতামত প্ৰকাশ কৰিছে। ২০২০ চনত হিমজ্যোতি তালুকদাৰৰ ‘চিনেকথা ডট কম’ নামৰ পৰ্টেলে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ তথ্য সংৰক্ষণ আৰু চৰ্চাৰ এক ডিজিটেল আৰ্কাইভ গঢ়ি তুলিছে। এই পৰ্টেলত ১৯৩৫ চনৰ পৰা মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ তথ্য সন্নিৱিষ্ট কৰাৰ প্ৰয়াস চলিছে।
উপসংহাৰ: ভৱিষ্যতৰ সম্ভাৱনা
অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ যাত্ৰা ‘জয়মতী’ৰ পৰা আৰম্ভ হৈ আজি এক সমৃদ্ধ ঐতিহ্যলৈ পৰিণত হৈছে। সমালোচনাৰ ধাৰাই এই ক্ষেত্ৰখনক গতিশীল কৰি ৰাখিছে। আলোচনী, বাতৰি-কাকত, আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে এই চৰ্চা বিস্তৃত হৈছে। পদুম বৰুৱাই কৈছিল, “সমালোচকসকলে চলচ্চিত্ৰ কলাৰ ইতিহাস আৰু কাৰিকৰী গুণৰ জ্ঞান অর্জন কৰিব লাগিব।” ভৱিষ্যতে এই দিশত গভীৰ অধ্যয়ন আৰু বিশ্ব চলচ্চিত্ৰৰ ৰসাস্বাদনৰ জৰিয়তে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ সমালোচনাৰ ক্ষেত্ৰখন আৰু উন্নত হ’ব।
আপুনি যদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ আগ্ৰহী, তেন্তে আমাৰ ব্লগৰ অন্যান্য পোষ্ট পঢ়ক আৰু আপোনাৰ মতামত কমেণ্টত শ্বেয়াৰ কৰক।
No comments